Page 84 - Menteşe Dergisi Sayı 8

TURGUT DERELİ
Eğitimci - Yazar

ESKİ MUĞLA’DA

SU DEĞİRMENLERİ

ir zamanlar Muğlalıların dinlendirmek için ekildiğinden diniz.
“Gocamektep” dediği eski çok az elde edilir, Muğlalıların ih- Değirmenler… 40’lı yıllarda
Aydın yolu üzerindeki tiyacına yetmezdi. Birim alandan Karamuğla Çayı vadisinde 1. de-
Btarihi binanın “Muğla daha fazla gelir elde edildiğinden ğirmen, 2. değirmen 3.değirmen,
Ortaokulu” olduğu dönemler 1954 Muğla Ovası’nda tütün yetiştirici- Hacı Abbas… gibi adlar alan su
yılı öncesidir. Benim ortaokulu liği ön sıradaydı her zaman. değirmenleri vardı. Sayıları sekiz
bitirdiğim 1954 yılına rastlar o Tahıl pazarında satılan buğ- adedi buluyordu. Hatta Canlı ta-
binada Muğla Lisesinin açılışı… daylar, çoğunlukla Tavas ve Denizli rih Rahmetli Baki Karaefe’ye göre
Kulakları çınlasın, işte o ortaokul- yöresinden veya daha iç bölgeler- 0n değirmen vardı Karamuğla va-
dan devre arkadaşım Şadan Göko- deki il ve ilçelerden geliyordu çoğu disinde… O yıllarda vadideki su,
valı’ya “Bizim Yaşadığımız Muğla” kez... Bu arada kullanılan arpa, şehrin su şebekesi içine alınma-
başlıklı kitabımı hazırladığımdan yulaf, burçak ve bakla gibi hayvan mıştı ve bu değirmenleri çevirecek
söz ettiğimde “Bizim, sözüne ne yemleri de bu pazarda satılırdı. güçteydi.
gerek var?” diye sormuştu. Orada Alıcılar, sergileri birer birer Birçok Muğlalı, özellikle Kara-
anlattıklarım günümüzün Muğla’sı gezer, ekmeklik veya bulgurluk ih- bağlar’a göçün başlangıcında ve
değil bizlerin çocukluk ve ilk genç- tiyacına göre sert yumuşak buğday güz mevsimindeki dönüşte evin-
lik yıllarımız olan 1940’lı 50’li yıl- türlerini avuçlarına alarak kontrol deki at veya eşekle o çetin patika
ların Muğla’sı, açıklamam üzerine ederler, satıcı ile pazarlığa tutu- yoldan ilerleyerek buğdayını, öğü-
hak vermişti bana. şurlardı. Kızıl renkli buğdayın adı tülmek üzere bu değirmenlere gö-
İşte burada anlatacaklarım da şimdilerde “durum buğdayı” deni- türürdü. Birçok kez değirmenlerde
o yılların Muğla’sında yaşadıklarım len “çıralı” ydı. Bulgurluk buğday- sıraya girilir sıranın gelmesi saba-
ve gözlemlediklerim… lar bu türden seçilirdi. Ekmeklik ha kadar sürdüğü için değirmen-
Tahıl Pazarı… Bugün de yaşatı- buğday için o kadar ince elenip sık lerde geceleyebilirdi müşteriler.
lan fakat farklı amaç için kullanılan dokunulmazdı. Pazarın müşterileri 50’li yıllarda halkın “ateş değir-
tahıl pazarının; Pazar Camisinin kadınlar olurdu çoğu kez… Çünkü meni” dediği dizel motorla çalışan
arkasında etrafı evler ve işyerleri evde yapılan her türlü tahıl ve un ilk değirmen, Orhaniye Mahalle-
ile çevrili üç girişli genişçe bir alan ürününü kadınlar ürettiğinden do- sindeki yeni kurulan Sanayi Çar-
olduğunu bilirsiniz. ğal olarak bu konuyu en iyi bilen- şısında açılmıştı. Daha sonraları
O yıllarda Muğlalılar, ekmek- ler ve değerlendirenler kadınlardı elektrik motorundan güç alan de-
lerini kendileri pişirdikleri için ek- elbet. ğirmenler devreye girdi. Vadideki
mek yapımında kullandıkları buğ- Satın alınıp eve götürülen buğ- çetin yolculuklarda böylece sona
dayı da bu pazardan sağlarlardı. daylar, evin kadınları tarafından erdi. Değirmenler de bu arada bi-
Tahıl pazarı sergileri Çarşamba ve bazen konu komşuların da yar- rer birer kapandı. Kent büyümüş
Perşembe günleri açılırdı. Pazar- dımıyla imece usulü tahta tabla su gereksinimi artmıştı, belediye
da yer alan; Emin Serger, Süreyya üzerinde yabani ot tohumları ve vadideki suyu kentin kullanımı
Serger, Şerif Ali Akay, Süreyya De- taşlarından ayıklanırdı. Ayıklanan için ayırmak zorundaydı bir bakı-
reli, Hacı Numan Mehmet, Ziver buğday yıkanır, kurutulur, öğütül- ma… Zaten artık evlerde at eşek
Güner, Recep Koçar… gibi esnaflar meye hazır hale getirilirdi. Sokak besleyecek ortam kalmadığı gibi at
akla gelen ilk adlar… aralarında gezerken rastladığınız eşek beslemek her babayiğidin ya-
Muğlalıların büyük bir bölü- küçük meydanlarda ya da arsa- pabileceği iş olmaktan da çıkmıştı.
münün tütüncülüktü geçimi… larda kilimler üzerinde kurutulan Bu arada halkın refah seviye-
Buğday, ancak arada bir toprağı buğday sergileriyle karşılaşabilir- si yükseliyor insanlar kendilerine

84