Page 61 - Menteşe Dergisi Sayı 8

yadırganarak onlardan; “nâkısa- Hüsrev’in babası Hürmüz tah- yansıyan kadın-iktidar ve otorite
tü’l-akl” olmasına rağmen erkekle- ta geçer. Ülkesini adaletle yöne- ilişkileri bakımından ilginç kapılar
rin egemen oldukları bir dünyada ten Hürmüz oğlu Hüsrev’i veliaht açacağı görülecektir.
söz söyleme cür’eti göstermelerin- ilân eder. Hüsrev’in Şavur adında Eserde Hüsrev ve Ferhad’ın Şîrîn
den hareketle “merdâne eş’âr di- bir nedimi vardır. Şavur yaptığı ekseninde gerçekleşen aşkları ele
mişdür” şeklinde bahsedilmek- oyunlarla Hüsrevle Ermen ülkesi alındığında, Şirin’in simgesel de-
tedir. Sosyal hayata mahsus her melikesi olan Mehin Banu’nun ye- ğerinin kendiliğinden arzu-iktidar
alanda olduğu gibi, aşk ve sevme ğeni Şîrîn’i birbirine âşık eder. Bu ilişkisine dönüştüğü sezilmektedir.
dahi “erkek oyuncağı” olarak gö- arada baba-oğulun arasını bozmak Şirin’in bu iki rakip tarafından ar-
rülmekte, sevme ve bir sevgiyi dile ve olumlu ilişkilerini sekteye uğ- zulanması ve bu aşkın bir mücade-
getirme vesilesi olan şiir söyleme ratmak isteyen düşmanlar, Hüsrev leye sahne olması bize, arzulanan
de kadınlar için bu sebeple yadır- adına sikke bastırarak dağıtırlar. nesnenin aslında Şirin değil, oto-
ganmaktadır. Buna karşılık Klâsik Hüsrev babasının kendisini hap- riter güç olduğunun anlaşılması
Türk şiirinin kuruluş aşaması sayı- settirmesi korkusuyla Şîrîn’in ül- şansını verir. Bu bağlamda Şirin
lan XV.yy.’dan başlayarak XIX.yy.’a kesi Ermen’e gitmek üzere yola çı- yalnızca bir simgedir. Bu ilişkilerin
kadar pek çok kadın şairden söz et- kar. Şîrîn de Medayin’e doğru yol yorumlanmasında René Girard’ın
mek mümkündür. Bunlar arasında almaktadır. Hüsrev yolda Şîrîn’le Romantik Yalan ve Romansal Ha-
Mihri Hatun, Zeynep Hatun, Sıdkî karşılaşır. Bu sırada babasının gö- kikat adlı eseri çerçevesinde be-
Kadın, Ânî Kadın, Fıtnat Hanım, züne mil çekildiğini, taç ve tahtın nimsenen metod kullanıldığında,
Şeref Hanım, Şair Nigâr, Leylâ Ha- kendisine kaldığını öğrenir. Meda- Klâsik Metin Şerhi geleneğinde şiir
nım, Leylâ Saz gibi isimleri sayabi- yin’e geri döner ve ülkesinin yöne- çözümlemesinin özünde olan aşk
liriz. Bunlardan bazıları özel olarak timini ele alır. Aklı Şîrîn’de kalan üçgeninin, “Üçgensel Arzu Teo-
yetiştirilmiş ve devlet adamlarının Hüsrev ülke yönetimini düşmanı risi” olarak ele alınması gündeme
kızları olan kişilerdir. Onların ha- olan Behram’a bırakarak Ermen’e gelecektir. Burada Şîrîn gerçek-
yat hikâyeleri etrafında şekillenen gider ve Şîrîn’e kavuşur, ancak te arzulanan nesnenin eksenini,
anekdotları bir tarafa bırakarak Şîrîn Hüsrev’i ülkesinin yönetimi- Hüsrev ve Ferhad ise Şîrîn’in kar-
sözü, yazının baslığını oluşturan ni tekrar devralması gerektiği ko- şısında arzulayan özne konumuna
Klâsik Türk Edebiyatı’nda edebi- nusunda teşvik eder. Hüsrev Rum yükselerek aslında otoriter güce
yat-iktidar ve kadın konusuna ge- kayserinden yardım alarak tekrar ulaşma isteği taşıyan aşıkları karşı-
tirmek istiyorum. tahta çıkar. Şîrîn de halası Mehin lamaktadırlar. Ülkesinin yönetimi-
Bu çerçevede, XV.yy.şairi olan Banu’nun ölümü üzerine tahta ge- ni kaybeden Hüsrev, Şîrîn’in sim-
Şeyhî’nin, II.Murat adına kale- çer ve halasının mal varlığının tek gesel desteğiyle kaybettiği ve tekrar
me aldığı ve orijinal konusunu, varisi olur. Hüsrev’in maiyetinde elde etmeyi arzuladığı ülkesine ka-
Fars edebiyatının şaheserlerinden bulunan Ferhad adlı bir mühen- vuşacak; Ferhad ise onun emrinde
olan Şeh-nâme’de yer alan Hüsrev disin Şîrîn’e âşık olması, karşılıksız çalışan bir insan olmaktan kurtu-
ü Şîrîn’inden alan ve Nizâmî’nin bir aşk yaşaması ve sonunda bu larak Hüsrev’e karşı beslediği haset
Hüsrev ü Şîrîn mesnevîsinde de aşk için ölümü seçmesi söz konu- ve kıskançlık ekseninde Hüsrev’in
işlenen kadın, iktidar ve otorite su olur. Eserin sonunda iki sevgili sevdiği ve sahip olduğu kadını
bağlantılarını dikkatlere sunmak bütün entrikalara rağmen birbirle- elde ederek Şîrîn üzerinden Hüs-
istiyorum. “Çift kahramanlı bir rine kavuşurlar.” rev’i aşağılayarak güç ve otoriteye
aşk” hikâyesi olarak şarkın mühim Görüldüğü üzere eser konusu iti- yükselecektir. İkisinin de Şîrîn’i
eserleri arasında yerini alan Hüs- barıyla yüzeysel bir okuma sonu- idealleştirmeleri ve ona simgesel
rev ü Şîrîn mesnevisi, VI.yy. Sasa- cunda diğer aşk hikâyelerinden bir değer vermeleri bu sebepledir.
ni hükümdarlarından Hürmüz’ün farksızdır, ancak iktidar-otorite Üçgensel Arzu Teorisi bağlamın-
oğlu olan Hüsrev-i Perviz ile bir ilişkileri, psikanalitik ve tasavvuf da üçgenin köşelerinde arzulanan
Ermeni prensesi olan Şîrîn arasın- düzleminde okunduğu takdirde simge, arzulayanlar ve arzulanan
da geçen aşk macerasını ve bu ara- eserin edebî değeri gerçek mânâda nesne yer almaktadır. Arzulanan
da Ferhad’ın dramını konu edinir. ortaya konulabilecektir. Kurgusu nesne iktidar ve otoritedir. Yüzey-
Gerçek tarihî hadiselere dayanan ve işlediği tema bağlamında di- sel bir okumada Hüsrev’in Şîrîn’e
bu aşk hikâyesi, İslâm edebiyatla- ğer aşk mesnevilerinden farklılık duyduğu arzunun gerçek olduğu
rında asırlarca çok rağbet görmüş göstermemekle birlikte, bu ese- zannına kapılmak mümkündür ve
ve işlenmiştir. Hüsrev ü Şîrîn’in ko- rin okunma düzleminde izlenecek Şîrîn’in simge değeri okuyucuyu
nusu kısaca şöyledir: farklı bir yöntemin, ona bir yorum yanıltabilir. Ferhat cephesinden
“Nuşinrevan’ın ölümü sonucu getirme ve özellikle edebî metne bakıldığında ise Şirin’in simgesel