Page 62 - Menteşe Dergisi Sayı 8

nesne ve imgesel olarak değeri bir bu açıdan da farklılık göstermek- tedir.
kez daha netleşmektedir. Şîrîn’in tedir. Hüsrev’in bu gayretsizliği Yazımı edebiyat-kadın ve
imgesel olarak ele alınması, Fer- eserin sonunda ferdî gelişimini iktidar ilişkiler ağının açık bir de-
had’ın hiçbir zaman elde edemeye- tamamlamasına engel olur. Otori- lili olmak üzere Muhibbî mahlaslı
ceğini bildiği bir nesneyi, bir başka te ve gücünü kullanarak bedenen Kanuni Sultan Süleyman’ın Hür-
ifadeyle Şîrîn’i arzulaması, onun ve ruhen mücadele edemeyeceği- rem Sultan için söylediği emperyal
da otoriter güce ulaşma isteğine ni anladığı Ferhad’ı bir entrika ile bir aşk şiiriyle tamamlamak istiyo-
hizmet etmektedir. Bu durum iki ortadan kaldırmayı başarır. Şîrîn rum.
erkek kahraman açısından olduğu için her türlü fedakârlığı göze alan
kadar, Şîrîn ve onun şahsında ka- Ferhad’a, Şîrîn’in şehre gelmesini Celîs-i halvetim vârım harîm-i mâh-ı
tâbânım
dın olmak açısından da önemlidir. beklediği Bî-sütün dağının arka- Enîsim mahremim vârım güzeller şâhı
Şîrîn de hem kadın, hem iktidar ve sındaki suya dair ümidini yitirdiği sultânım
otorite hem de birey olma çabala- için kendisini öldürdüğü haberini
rı bakımından eserin erkek kah- iletmesi, rakibi ortadan kaldırma- Hayatım hâsılım ömrüm şarâb-ı kevserim
adnim
ramanlarını yönetmekte ve yön- sına yetecektir. Ferhad’ın mücadele Bahârım behcetim rûzum nigârım verd-i
lendirmektedir. Bunu sadece aşk azmi karşısında, Hüsrev’in entrika handânım
sebebiyle yapmadığı gayet açıktır. ve hilesi başarı için yeterlidir. Bu
Kahramanların hepsi psikanali- oransızlık Hüsrev’in despotizmi Neşâtım işretim bezmim çerâğım neyyirim
şem’im
tik açıdan birey olma savaşı da olarak da anlaşılabilir. Ferhad için Turunc u nâr ü nârencim benim şeb-i
vermektedirler. Tasavvufta âdem Şîrîn’e kavuşmanın tek yolu, onun şebistânım
olmaktan adam olmaya, bir başka gibi ölmektir.
ifadeyle sıradan insandan insan-ı Sonuç olarak, Şeyhî’nin Nebâtım sükkerim gencim cihân içinde
bî-rencim
kâmil olmaya ihtiyaç vardır. Eserin Hüsrev ü Şîrîn’i, aşk mesnevisi gibi Azîzim Yûsufum vârım gönül Mısrındaki
tasavvufî perspektiften okunması görünmekle birlikte, eser için aş- hânım
durumunda Şîrîn, aracı konumun- kın simgesel bir örüntü olmaktan
da oynadığı role bağlı olarak Tan- öteye geçemediği tespit edilmiştir. Sıtânbulum Karamanım diyâr-ı milket-i
Rûmum
rı’ya ulaşmayı da karşılamaktadır. Eserde aşk nesnesi olarak kabul Bedehşânım u Kıpçağım u Bağdadım
Eserin kadın kahramanı olan Şîrîn edilen Şîrîn’in, ülke yönetimine Horasanım
aynı zamanda Hüsn-i Mutlak olan ve maddi güce sahip olma olarak
Tanrı’nın da sembolüdür. Bu bağ- nitelenebilecek otoriteye ulaşma Saçı mârım kaşı yâyım gözü pür-fitne
bîmârım
lamda üçgenin köşelerinden birini yolunda bir aracı olduğu sonucu- Ölürsem boynuna kanım meded hey
tutan Ferhad’ın, bireysel dönüşü- na varılmıştır. Hüsrev sahip oldu- nâ-müselmânım
münü, diğerlerinden daha farklı ve ğu otoriteyi korumak, Ferhad ise
erken olarak tamamlandığı görü- bu otoritenin bir parçası olmak Kapında çün ki meddâham seni medhede-
rüm dâim
lür. Eserin sonunda Tanrı’yı tem- için Şîrîn’i arzulamaktadır. Hat- Yürek pür-gam gözüm pür-nem Muhibbî-
sil eden Şîrîn’e kavuşma yolunda ta Ferhad bu uğurda kendini bile yem hoş hâlem
Ferhad, çileye giren bir derviş gibi feda edecektir. Hiç şüphesiz Klâsik
arzuladığı nesne için hayatına son Türk edebiyatının ürünleri üzerin- KAYNAKÇA
verir. Beşerî plânda ise arzulanan de yapılacak farklı okumalar ge-
nesne Şîrîn’den saparak iktidar ve nellemelere gitmeksizin bu ilişkiler ÇULHAOĞLU, Gülşen,(2004), “Şeyhî’nin
otoritenin temsilcisi olan Hüsrev’e bütününü yorumlamak için yeni Hüsrev ü Şîrîn Mesnevîsi’ndeki Aşk İlişki-
leri”, Doğu-Batı
yönelir. Ferhad Hüsrev’in karşı- ufuklar açacaktır. Klâsik Türk şii- Düşünce Dergisi,Yıl.7, S.26, Şu-
sında sürdürdüğü rekabet ve mü- rinin meşhur aşk üçgeninin zirve- bat-Mart-Nisan, s.151-176.
cadeleyi, onun olmadığı bir alan- sinde her türlü otorite ve güce sa- KANUNİ SULTAN SÜLEYMAN,(2004),
da Hüsrev’den aldığı emir gereği hip bir sultan vasfı taşıyan sevgili, “Emperyal Bir Aşk Şiiri”, COGİTO, Yapı
Kredi Yayınları:
Bî-sütun Dağını delmek suretiyle bu üçgenin alt uçlarından birinde 486, S.4, Bahar 1995, (8. bas. Ocak 2004),
de sürdürür. Ferhad’ın azmini bes- kul ve bende sıfatıyla âşık, diğer s.113.
leyen ve teşvik eden unsurlar ba- ucunda ise aslında şiirin doğma- NİZÂMÎ, Hüsrev ü Şîrîn, Çev.Sabri
kımından da otorite ve güce sahip sına vesile olan mevhum bir var- Sevsevil, Milli Eğitim Basımevi, İstanbul
1986, 514s.
olması gerekir. Ferhad aşkı için her lık olarak rakip vardır. Bütün bu GİRARD, René,(2001), Romantik Yalan
şeyi, hatta ölümü bile göze alırken ilişkiler ağının düzlemi ve oluşum ve Romansal Hakikat, Çev.Arzu Etensel
rakibi olan Hüsrev her şeye sahip- alanının ise aşkın gerçekleştiği aşk İldem, Metis
Yayınları, İstanbul.
tir ve çok fazla gayrete de ihtiyacı ülkesi veya sultan sevgilinin otur- TİMURTAŞ, Faruk Kadri,(1963), Şeyhî’nin
yoktur. Şîrîn’i idealleştirmeleri duğu kalp diyarı olduğu sezilmek- Hüsrev ü Şîrîn’i: İnceleme-Metin, İstanbul.

62