Page 72 - Menteşe Dergisi Sayı 9

4-Beyaz Paros mermerinden yapıl- sından biri olan anıt mezarının
./iii mış 24 basamaklı piramidal kısım, kalıntılarına ulaşıldı. İştihası ka-
5-Karya göklerine yükselen bu göz barmışların talanıydı bu! Güzelim
HALİKARNAS/3 alıcı piramidal çatının üstünde, yapının, yerine yenisi konulamaz
dört atın çektiği arabada, Mausolos mermerleri, gerekli görüldüğünde
kadın amirali I. Artemisia’nın izin- ile Artemisia’yı yan yana gösteren parçalanarak, kale duvarlarında
den yürüyordu dul kraliçe. Evdeki muhteşem heykel grubu… kullanıldı. Bu can incitici olayı,
hesapları karşıya uymadı: Donan- Sözün özü; dahi sanatçıların usta- Halikarnas Balıkçısı mimarın ağı-
masının başına geçen yaslı kraliçe, lığı; dört ayrı stili, kardeşmiş gibi zından şöyle anlatır:
saldırganları perişan etti. bir araya getirmişti. (Coinstidentia
Artemisia’yı asıl yıldıran Rodos- opposiditorum: zıtlıkların uyu- “İnşaatta kullanmak, kireç yapmak
luların ve öteki düşmanların te- mu…) için taş aradık. Tarlanın birinde
cavüzleri değil; sevgili kocasının bulduğumuz basamakları kazmaya
vakitsiz ölümüydü. Büyük Kralın SAYGI/SIZLIK koyulduk. Bunları kaldırıp derinle-
adını ölümsüzleştirecek bir iş yap- re indiğimizde, mermer sütunlarla
maya, bir eser yaratmaya karar ver- Anadolu’daki nice tarihsel yapı ve çevrili bir odaya geldik. Burası, şa-
di. Bu amaçla, zamanın dünyasının yapıtların çoğu depremler, savaş- hane kabartmalarla süslenmiş bir
en büyük mimar ve heykeltraşları- lar, yangınlar ve talanlar dolayı- yerdi. Akşam olduğu için, ertesi sa-
nı başkentine çağırdı. Bunlar kim- sıyla yakılıp yıkılıp yokolup gittiği bah yeniden başlamak üzere, kazma
di diye soracaksınız: Skopas, Phid- halde, Halikarnas Mausoleionu işini tatil ettik. Ertesi sabah geldiği-
yas, Satiros, Timotheus. Briaksis yüzyıllarca ayakta kaldı. Dünyanın mizde, ortadaki lahdin kırılmış ve
ve Leochares gibi ustalar… Planlar dört bucağından insanlar, bu baş- çevreye altın işlemeli kumaş parça-
yapıldı, anıtsal yapının hangi bölü- yapıtı görmek için larının saçılmış olduğunu gördük. “
münde hangi mermerlerin nereler-
den getirileceği kararlaştırıldı. ./iv Şimdi siz, bu açıklamayı öğrenince
Yapı şairleri, olanca istek ve yete- Halikarnasos’a akın etti. Diyebiliriz mimarın; “ Ah vah ettik, büyük bü-
neklerini ortaya koyarak dört elle ki böylece Bodrum Efes gibi, Afro- yük bir hata işlediğimizi gördük”
işe sarıldılar. Balıkçı’nın söyleyi- disyas, Knidos gibi –bir anlamda- demesini beklersiniz, değil mi? Ne
şiyle, “lamı-cimi yok; bir şaheser kitle turizminin başladığı merkez- gezer, bu sözde mimar, marifetini
yaratılıyordu.” lerden biri oldu. Yine diyebiliriz (!) anlatmayı sürdürür:
Gelgelelim, Artemisia, kocasının ki; bir kadının, ölen kocası için “Mausoleionu yıktık, kırdık, parça-
üzüntüsüne fazla dayanamadı ve yaptırdığı muhteşem mezar, daha ladık yapı taşı olarak kullandık veya
üç yıl sonra sonsuzluğa göçtü. sonra yapılacak anıt gömülere ör- kireç yaptık!..”
Artemisia’nın yerine tahta çıkan nek oldu. Eski yazarlar onu, mavi Evet, “ insanlığın ortak mirası“
kardeşi İderus ile kraliçe Ada, anıt Karya göklerinde açmış bir çiçeğe olan bu şaheserin şahane parça-
inşaatın sürmesi için gerekli parayı ya da yıldızlara benzetirler. Hali- ları, kabartmalı kısımları içeride
vermek istemedi. İş üstündeki üs- karnassos’u yakıp yıkan Makedon- kalacak şekilde duvarlarda kulla-
tadlar, insanlığı böyle bir harika- yalılar –tepesindeki bazı bölümler nılmıştı. (Bu eşsiz frizlerden, Ama-
dan yoksun bırakmamak için, para yıkılmış olsa da –hala ayakta bu- zon savaşını gösteren biri, geçen
almadan, dahası, başka işlerden lunan Mausoleum’a dokunmaya yüzyılın ortalarında bulunmuş
kazandıkları paraları harcayarak kıyamadılar. olup, bugün Bodrum Müzesi’nin
yapımı sürdüler. On Beşinci Yüzyıl başlarında Kar- en nadide eserlerinden biri olarak
Halikarnas’ın bugünkü Bod- ya Başkentine gelen Rodos Şoval- teşhir edilmektedir.)
rum’un, Arşipel’i (Ege Denizini) yeleri, Sen Peter Kalesini yapmaya Zamanla Mausoleion, benzeri nice
en iyi gören yerindeki yapının yük- başladılar. Bilinir ki; böyle yapılar tarihsel yapı ve yapıt gibi, söylence
sekliği 40 metreyi aşıyor ve şu beş inşa edilirken, önceki yapıların taş oldu. (Ama bu eserden bozma olan
bölümden oluşuyordu: ve mermerleri, devşirme olarak “Mozeleum” ve “Mozele” gibi söz-
1-Yeşil mermerden yapılmış podi- kullanılır. ( Dikkat edin: Birçok Bi- cükler bugün batı dillerinde kulla-
um (kaide), zans yapı ve surlarında, ağızda kal- nılıyor ve olasılıkla, dünya durduk-
2-İyon düzeninde 36 sütunla çevrili mış tek tük diş gibi, Helen ve Roma ça kullanımını sürdürecek.)
ptaron ya da cella ki, mezar bura- çağına ait mermer sırıtmaktadır!) HÜZÜNLÜ GÜLÜMSE
daydı, Bugün Bodrum ‘un üstünde kara 17. ve 18. Yüzyıllarda yolu Bod-
3-Yine İyonik düzende tapınak kıs- bir siluet gibi duran kale inşa edi- rum’a uğrayan tacirler ve gezginler,
mı, lirken, Dünyanın Yedi Harika- burada gördükleri mimarlık parça-

72