Page 24 - Menteşe Dergisi Sayı 9

Devrimci Namık Kemal’in

İSMAİL BOZKURT
Vatan ve Hürriyet Mücadelesi
İktisatçı - Araştırmacı

amık Kemal 1840 yılında Türklerin özgün kültür yapısını bilerek
Tekirdağ’da doğdu. Babası makale ve eserlerinde sık sık kullan-
Mustafa Asım Bey sarayda mıştır. (2)
Nmütercim başı olarak çalı- Padişah Abdülaziz ve saray yönetimi
şıyordu. Annesi Zehra Hanım Farsça zevk, sefa ve harem düşkünlüğü içe-
bilen kültürlü bir hanımdır. Namık risinde; halkın yokluk ve yoksulluk
Kemal annesini 1848’de kayıp etti- durumu insanları çaresiz bırakmış-
ği zaman sekiz yaşındadır. N. Kemal tı. Padişah Abdülaziz’in aşırı zevk ve
soy olarak Osmanlı Devletine özgün sefa düşkünlüğü ile kontrolsüz saray
hizmet veren aydın bir aileye sahiptir. harcamaları, saray ve köşk inşaatları
Ailesinde çok sayıda şair, komutan, sa- devleti zor koşullarda ağır borç altına
natçı, sekiz ayrı vezir ve iki Sadrazam sokmuştu. Namık Kemal önsezileri
bulunmaktadır. (1) Bu durum Namık ve yazılarında bu dönemde Osmanlı
Kemal’e iyi bir eğitim almasını ve im- Devleti’nin çöküşünü ilk fark eden ve
paratorluğun bütün sorunlarını yakın- mücadele eden aydınlardandır.(3)
dan tanıma fırsatını verir. Babasının Şinasi ile birlikte çıkardığı Tasvir – i Ef-
ölümünden sonra, çocukluk ve gençlik kârda ve İbret Gazetesi’nin kapatılması-
yılları dedesi Abdüllatif Paşa’nın ya- na kadar geçen ( 1863 – 1873) on yıllık örgütlenme ve siyasi partiler yoktur.
nında geçer. Dedesi eğitimi ile yakın- dönemde yirmi yaşında usta bir gaze- Sarayda II. Meşrutiyetin fikir önceli-
dan ilgilenir. Namık Kemal’in kişisel teci olmuştu. 1865’de İttihat Terakki ğinden bahseden kimselerde söz edi-
yaşamında, Saltanatın mutlakıyet yö- Cemiyetinden önce kurulan, Yeni Os- lemez. II. Abdülhamit’in yakın çevresi
netimine karşın II. Meşrutiyet dönemi manlı Cemiyeti’nin kurucu üyesi olur. kölelik anlayışında, kul olmayı benim-
ile birlikte vatan, hürriyet ve özgürlük Edebiyatçı Ebüzziya Tevfik Bey bu semiş insanlardır. Padişahı destekle-
mücadelesinin öncüsü, devrimci lide- dönemde cemiyetin 245 kayıtlı üyesi yen, teşvik eden olmadığı gibi Babıa-
ridir. olduğunu ifade etmektedir. Cemiyetin li’nin bürokratik yapısı da çoğunluk
Dedesi Abdüllatif Paşa Namık Kemal’i kurucuları ve üyeleri bilinçli dinamik olarak Meşrutiyetin aleyhinde, sarayın
tam bir Osmanlı aydını gibi yetiştiril- genç Türk kuşaktır. Bu genç kuşak Os- baskısına aşınadır, sesizdir. Halkın
mesinde çok etkin olmuştur. Namık manlı imparatorluğunun yükseliş dö- büyük bir çoğunluğu Meşrutiyetin ne
Kemal kısa zamanda üne kavuşur. nemini hayal etmekle birlikte II. Meş- olduğunu bilmez. Bu nedenle Meşru-
Günlük çalışmaların yanısıra Tasavvuf rutiyet’le hazırlanan(Kanun-i Esasi’de tiyetin yegâne savunucusu Namık Ke- Kedimin her gece böb-
felsefesinin şiirlerinden, Nefi ve Baki ) anayasasından beklenen hürriyet, mal ve bir avuç aydınlara kalmıştır. (4)
divanlarını inceler. eşitlik ve adalet fikirlerinin topluma Namık Kemal Şair Şinasi’nin birlikte rekle dolardı sepeti
Namık Kemal İstanbul’a dönüşünde, yansımasını istemektedirler. çıkardıkları Tasvir-i Efkâr ve ikbal ga-
Saraya ve Babıali’ye memur yetiştiren 1867’de II. Abdülhamit dönemine ge- zetelerinin İstanbul’da günlük etkisi
“Tercüme Odasında” 1865’de kâtip gö- lince; Girit’te Türk ve Müslümanlara aydınlar arasında ilgi görmektedir. İki Yok idi Ni’metinin râha-
revine başlar. Tercüme odası, o dönem karşı yapılan kanlı isyanlar saray tara- gazetenin günlük yazıları aydınlar ara-
Osmanlı Devletinde birçok hariciye ve fından gizleniyor ve isyancı Rumlara sında heyecan hissi uyandırmaktadır.
devlet adamının yetiştirilmesini sağla- sürekli af çıkarıyordu. Namık Kemal II. Abdülhamit Tasvir-i Efkâr ve İbret tının hiç adedi
yan özel bir merkezdir. Burada impara- İstanbul’da gazetelerde halkın milli gazetelerini kapatılarak Namık Kemal
torluğun en önemli müderrisleri ve ay- duygularını ön plana çıkaran yazılar ve arkadaşlarını tutuklatır ve sürgüne Çeşmi şehlâ nigehi fârik
dınları bulunmaktadır. Tercüme Odası yazıyor. Hristiyanlara sağlanan ayrıca- gönderilmesi talimatını verir.
o dönemde eğitim içeriğinde devletin lıkları şiddetle eleştiriyor. Yazılarının Girit, Mısır, Makedonya ve Kıbrıs’ı Os-
her sorunun tartışılıp görüşüldüğü bir önemli bölümlerinde 1867’de Girit İs- manlı İmparatorluğundan koparmak iken nik ü bedi
alandır. Burada eğitime katılanların yanı’nda zulüm altında yaşayan Türk isteyen emperyalist emellere karşın
tarihi gerçeklilik içeresinde, Osmanlı ve Müslümanlar için, Rum isyancıların aydınların sesi olan gazetelerin kapa-
Devletine karşı dayatılan kapitülasyon bastırılmasını ve cezalandırılmasını tılması ve yazarlarının sürgüne gön- Sardı etrafını bin dürlü
sömürü sisteminin temsilcileri olan istiyordu. Bir başka yönde de Tasvir-i derilmesi, aydınlar arasında şaşkınlık
İngiltere, Fransa, Rusya’ya karmaşık Efkâr ve İbret gazetelerinde, İstan- ve öfke yaratmıştır. II. Abdülhamit II. adular
etkileri açık olarak görülmektedir. bul’da şehir hizmetlerinin yetersizliğini Meşrutiyet taraftarı aydınların siyasi
Namık Kemal büyük dedesi Abdülla- şehirde sık sık çıkan İstanbul yangın- faaliyetlerinden kurtulmak için bir kıs-
tif Paşa’nın memuriyeti nedeniyle im- ları, kolera salgını, eğitim sorunları ve mını sürgün görevine göndermektedir. Kedimi gaflet ile fare-i
paratorluğun birçok yerini görmüştü, kız çocuklarının okutulmasının engel- (5) İstanbul’un yaşanan karmaşık so-
gözlemlerinde halkın ne kadar yok- lenmesini konu alan makaleler yazıyor runlar karşısında Sadrazam Ali Paşaya
sul, sefil, çaresiz olduğunu biliyordu. ve eleştirilerde bulunuyordu. karşı suikasttan sorumlu tutulan, Na- idbâr yedi
İmparatorluğun Anadolu’da bulunan Meşrutiyetinin ilanında henüz siyasi mık Kemal’in yakın arkadaşı gazeteci
Buna yandı yüreşim âh

kedi vâh kedi

24 24