Page 25 - Menteşe Dergisi Sayı 9

Şair Şinasi Paris’e kaçar. II. Abdülha- oğlu Ali Ekrem Sirkeci garında kar- Sadrazam Mithat Paşa hükümeti de-
mit’in emriyle Namık Kemal Erzurum şılar. Başta Sadrazam Ali paşa olmak ğiştirilir, yerine Mütercim Rüştü Paşa
vali muavine, Ziya Bey ( Paşa ) Kıbrıs üzere herkes Namık Kemal’e itibar Sadrazam olmuştur.
kaymakamlığına sürgün görevine gön- gösterir. Sadrazam Ali Paşanın isteği Namık Kemal Gelibolu’daki görevinde
derilmesinin kararı çıkar. Her ikisi de doğrultusunda bir dönem eleştiri yazı- oldukça titiz ve acelecidir, memurlara
bu görevi kabul etmez larını azaltır. Aydınlar ve halk üzerinde karşı son derce tavizsizdi. Çanakkale’de
Bu arada Namık Kemal ve Ziya Paşa, artan baskılar karşısında bir süre sonra görevli Vali Kayserili Ahmet Paşa ken-
Mısır Prens’i Mustafa Fazıl Paşa Tara- yazılarında eleştirilerine ve şiirlerinde disine saraya şikâyet etmektedir. Na-
fından Paris’e davet edilirler. Paris’e taşlamalarına yeniden başlatır. Namık mık Kemal 1872 yılı sonunda yeniden
gitmeden önce, eski Tuna Valisi Meclis Kemale göre Osmanlı İmparatorluğu İstanbul’a dönerek İbret Gazetesinin
Başkanı olan Mithat Paşa’nın başkan- sınırlarındaki Hıristiyan ayrılıkları ve başına geçer. Bu arada sarayın artan
lığında 28 kişilik bir komisyonda II. çete isyanlarını ile birlikte İmparator- baskıları ve sansür karşısında gazeteler
Meşrutiyet Anayasasının ( İlk Kanun-i luk için hazırlanan emperyalist devlet- birer birer kapatılır, kitapları yasakla-
Esasinin ) hazırlanmasında önemli lerin yarattığı “Şark Sorununu” etkisi nır. Namık Kemal yazılarında Osmanlı
görev ve çalışmaları olmuştur. Paris ve amaçlarını ilk gören aydınların ba- devletinin hâkim yöneticilerine kar-
yolculuğu öncesinde Mithat Paşanın şında gelmektedir. (8) şı ağır eleştirilerini sürdürmektedir.
görüşünü almak isterler. Mithat Paşa Namık Kemal’e göre Şark Meselesi; İstanbul’da Beyoğlu, Galata’da çalgılı
bunlara “Gençsiniz gidiniz, uğraşınız” Küçük Kaynarca Antlaşması ile 1774 çengili saz evleri yaşamı ve her türlü
diye izin verir. (6) yılında oluşur. Ruslar; bu antlaşma ile gayrı ahlaki kötülüklere karşı dostları-
Bu dönemde Avrupa da ulusal anlam- Osmanlı tebaasında yaşayan Hıristi- nı mücadeleye çağırır.
da toplumsal ve kültürel açıdan önemli yanlar üzerinde sahiplenme ve himaye Namık Kemal’in İstanbul’da Gedik
değişiklikler yaşanmaktadır. İtalya ve hakkı amaçlanmıştır. Paşa tiyatrosunda sahneye konan “Va-
Almanya ulusal birliklerini kurulma- 19.yy’ın başında Avrupa; sanayi, ser- tan Yahut Silistre” adlı oyun İstanbul
sı yönünde çabalar içindedir. Fransa maye, üretim üstünlüğüne sahiptir. halkı üzerinde heyecan yaratmıştı. N.
ikinci imparatorluğuna geçme müca- Mutlakıyet yönetimlerindeki akrabalık Kemal oyunu sadece bir defa izlemişti.
delesi verilmektedir. Amerika Kıtası yakınlaşması her zaman kendilerine Temsilin ikinci akşamı locasında oyu-
Kuzey, Güney savaşlarının etkisi altın- diğer ırklardan üstün olduğu hissi ve- nu seyrederken tutuklanır. İstanbul’da
da karmaşık bir dönem yaşamaktadır. rilmiş ve Hıristiyan şuuru emperyalist tutuk evinde üç gün kaldıktan sonra,
Rusya da Çar II. Alexander döneminin ve koloni yel yayılmanın itici gücü sorgulanmadan Kıbrıs’ta Magosa zin-
iç karışıkları yaşanmaktadır. Asya’da olmuştur. Bu güç kendileri dışındaki danına gönderilir. Kendisiyle birlikte
ve Afrika ülkelerin önemli bir kısmı, ülkelere, egemen ve emperyalist pati- tutuklanan arkadaşları aynı gemiyle
emperyalist ülkelerin, emperyalist kalara yöneltmiştir. Namık Kemal gö- Ahmet Mithat Efendi ve Ebu Ziya Bey
emellerine karşı kısmı direniş hareketi rüşünde Avrupa’nın “şark meselesini” Rodos’a Nuri ve Hakkı Beyle Akka’ya
başlatmıştı. arka plan düşüncelerini ilk çözen ay- sürgüne gönderilirler.
Kedimin her gece böb- Namık Kemal’in Paris’e gider gitmez dınların başında gelmektedir. (9) 5 Nisan 1873’te Padişah Abdülaziz’in
Süleyman Nazif’in ifadesiyle; “Namık
emiri ile İbret gazetesini yeniden süre-
bütün çalışmalarını 1789’ Fransız İh-
tilali’nin etkisinde kalan toplumsal Kemal Avrupa’ya, bıçak gibi gitmiş, siz kapatılır. Namık Kemal ve arkadaş-
rekle dolardı sepeti değişimleri üzerine yoğunlaştırır. Za- ustura gibi dönmüştü. “ Ali Paşadan ları Sultan Abdülaziz’in emriyle ağır
manının önemli bir kısmını Fransız sonra, Sadrazamlığa Bahriye Nazırı bir ceza ile Kıbrıs Magosa Kalesinde
kütüphanede araştırma ve inceleme- Mahmut Nedim Paşa yeniden getirilir. “ Kalebent” olarak sürgüne mahkûm
Yok idi Ni’metinin râha- lerle geçirir. Fransızcayı ileri düzeyde Geçmişteki olaylara son vermek için edilmiştir. Bunun anlamı zindanda
öğrenir. Fransız düşünürü Montesqu- genel af çıkartılır ve yurt dışındaki “ yaşamaktı. Koşullar çok ağır ve şart-
tının hiç adedi ieu ait eserlerden İran Mektupları, Yeni Osmanlıların “ yurda dönmesini lar oldukça kötüydü, deniz ve bodrum
rutubeti Namık Kemal’in oldukça genç
Kanunların Ruhunu inceler. Yazıları-
talep ederken, Namık Kemal yazıların-
nın önemli bir kısmını aynı zamanda dan yeniden tutuklanır ve sorgulanır, yaşta sağlığının bozulmasına neden
Çeşmi şehlâ nigehi fârik sürgün kararı çıkarılır. olur. Magosa’da zindanda mahkûm
Fransız gazetelerinde yayınlar. Av-
rupa’da Rönesans ve aydınlanma ça- Mithat Paşanın Sadrazam olmasıyla, olarak 38 ay kalır. Ağır nem ve rutubet
ğında, hükümdarların ya da dinin, Namık Kemalin sürgün kararı, ”Ge- etkisinde sağlığı çok bozulmuştur.
iken nik ü bedi halkın üzerinde baskısını gözden geçi- libolu Mutasarrıfı” olarak değiştiri- Bu arada yeniden Sadrazam olan Mit-
rir. Halkın aydınlanması üzerinde ay- lir. Bölgede ve Gelibolu’da kasaba ve hat Paşa’nın önerisiyle Namık Kemal
dınların etkisini gözlemler. Dönemin
Sardı etrafını bin dürlü köyler yoksulluk içindedir. Buradaki Magosa zindanından 38 ay sonra çı-
ünlü Fransız müellifleri; Victor Hugo,
görevinde Paris’te Londra’da gördüğü
kartılarak özgürlüğüne kavuşur, İstan-
Rousseau, Montesquieu, Volter’i eser- yeniliklerin uygulanmasını başlatır. bul’a çağırılır ve “ Devlet Şurası Üyesi”
adular leri üzerinde çalışır. Kendi ifadesiyle, Okullarla ilgilenerek eğitim sistemini yapılır. Ziya Paşa ile birlikte Mithat Pa-
III. Napolyon’a karşı mücadele ederek, düzenler. İlk defa belediyede bütçe ve şa’nın hazırladığı Kanuni Esasisi’nin (
ülkesini terk eden devrimci yazar Vic- harcama kayıtlarını tutturur. Yetimlere 1876 Anayasasının ) 28 kişilik hazırlık
Kedimi gaflet ile fare-i tor Hugo’nun kaderini kendi kaderine aylık ücret ödenmesini sağlar. Me- komisyon çalışmalarına katıldı.
benzetmektedir. murların işe geliş gidişleri ve çalışma- Ona göre “İnsan yapıcı irade sahibi bir
idbâr yedi N. Kemal bir süre sonra İstanbul’a larını düzenler. Aynı zamanda İbret varlıktır.” “İnsanlığa hizmet eden en
önemli unsur hür ve pozitif olmaktır.”
Gazetesinde yeni bir mahlasla yazıla-
dönmeye karar verir. (7) Kendisini
İstanbul’dan ayrıldıktan sonra doğan rına devam etmektedir. 1872 Yılında Bu nedenle Namık Kemal hep hürriye-
Buna yandı yüreşim âh
kedi vâh kedi