Page 66 - mentese_10

Recai ŞAHİN YÖRÜK

Yazar - Şair
GELENEKLERİ

örükler, yerine ve duruma Eskiden dört ayaklı malların vergi- tutularak fişeğin açık tarafı malın ku-
göre çözüm üretmeyi en iyi si verilirdi. Mal sahipleri muhtara lağına veya sırtına değdirilir. Fişeğin
Yşekilde başarmış insanlardır. giderek kaç keçisi, koyunu, sığırı, değdiği yer yuvarlak olarak yanar.
Bu yazımda onların “indirikleme”, katırı, ( Bazı yörükler katıra “ester” Yakılan yer kulaktaysa bazen kulağın
“sırkat” ve “en” uygulamalarından derler) atı, eşeği, devesi, mandası, delindiği bile olur.Bu yuvarlaklarla
söz edeceğim. varsa yazdırırdı. Muhtar da bu bildi- belli şekiller yapılır.Bu işaretler ma-
İndirikleme rimleri bir deftere işler ve bu listeyi lın kime ait olduğunun işaretlerindir.
Yörüklerin bazı adetleri bugünkü yö- maliyeye bildirirdi. Herkes bu listeye Bazı enler mavzer fişeği ısıtılmadan
rük-çobanlarda da hala süregelmek- göre mallarının vergisini verirdi. Her da yapılabilir. Mavzer fişeğinin ağzı
tedir. Bunlardan bir tanesi de “indi- malın büyüklüğüne göre vergisi var- keçi veya koyunun kulağına konur.
rikleme” dir. dı. Bu beyanların doğru olup olma- Kulağın altına bir odun parçası tutu-
İndirikleme, herhangi bir nedenle dığını, beyan edilmeyen hayvanların lur. Sonra fişeğin arkasından bir tok-
anası ölmüş, ana sütü emme ihtiyacı bulunup bulunmadığını denetlemek makla vurulur. Böylece keçinin kula-
olan taze kuzunun emmesini sağla- için köylere maliyece görevlendirilen ğı delinmiş olur. Fişek delgi zımbası
mak amacıyla, kuzusu ölmüş olan bir “sırkatçılar” gelirdi. gibi kullanılmış olur.
koyuna, kuzuyu emzirmesi için yapı- Beyan dışı kalan mallara da “sırkat” Bazen enler sığır pisliğiyle de yapıla-
lan bir işlemdir. denirdi. bilir.
İndirikleme şöyle yapılır: Sırkatçı, bir jandarma ile, muhtarı, Yanık sığır pisliği, keçinin alnına
Bir tutam taze çam yaprağı alınıp azalardan birisini de yanına alarak sarılarak on onbeş dakika bekletilir.
avuçta güzelce toplanır. Bu yaprak- köydeki tüm evleri dolaşır, beyan Keçinin alnındaki tüyler yanar. Bu
lar bir tomar haline getirilerek yeni edilen malları tek tek sayardı. Bul- tüylerin yerinden çıkan tüyler beyaz
kuzulayıp da kuzusu ölmüş koyunun dukları malları muhtarın verdiği liste olur. Böylece mal sakar olur. En iyi en
cinsel organına yerleştirilir. O çam ile karşılaştırırdı. de bu şekilde yapılan endir.
yaprakları koyunun cinsel organının Bazen sırkatının kuzuya koyun gibi Enler bazen kızgın şişle dağlamak su-
içinde bir süre tutularak koyunun çi- vergi yazdığı da olurdu. Çoban da retiyle de yapılabilir.
şinin ve doğum esnasındaki sıvının kuzunun koyun olmadığını kanıtla- Dağlanan yerden çıkan kıllar sakar
bu çam yapraklarına bulaşması sağ- mak için kuzuyu kırkarken kuyruğu- olur.
lanır. nun üstünde bir tutam kıl bırakırdı. Hala böyle uygulamalar yapan yö-
Bu yapraklar bir süre sonra konduğu Sirkatçi gelip “bu koyundur” dedi- rükler kaldıysa kulakları çınlasın.
yerden alınır. Ya da koyun o yaprak- ğinde çoban, kuzunun kuyruğunun
ları ıkına sıkına dışarı atar. Bu ıslak üstündeki bu tüyleri gösterir ve bu
yapraklar emecek kuzunun sırtına ve hayvanın bir kuzu olduğunu kanıt-
kuyruğunun üstüne sürülür. layarak verginin az yazılmasını sağ-
Bir süre sonra da kuzu koyuna em- lardı.
mesi için yaklaştırılır. Koyun da ku- (Kuzu tüyü kıvırcık, koyun tüyü ise
zuyu birkaç kez kokladıktan sonra düz olur.Hatta kıvırcık kuzu tüyün-
emzirmeye başlar. den güzel yastık yapıldığı söylenir.)
Zaten koyunlar çoğu zaman kuzula- Kuzunun kuyruğunun üstünde bı-
rını bir kere kokladıktan sonra em- rakılan bu tüy kümesine de combaz
zirmeye başlarlar. denirdi.
Böylelikle anası ölmüş bir kuzuya
ana, kuzusu ölmüş bir anaya da bir En
kuzu bulunmuş olur. Keçi koyunu hırsıza karşı korumak
Yapılan bu işleme “ indirikleme”de- ve başkasının sürüsündeki mallardan
nir. ayırmak için daha çok kulakları yakı-
larak, delinerek veya kesilerek, bazen
Sirkat-Sırkat de sırtları dağlanarak işaretler yapılır.
“Sirkat” sözlüklerde çalma, hırsızlık Bu işaretlere “en” denir.
anlamına gelse de yörüklerdeki anla- Boş mavzer fişeği ateşte kızarınca-
mı daha başkadır. ya kadar ısıtılır. Bu fişek bir maşayla

66 66