Page 18 - Menteşe Dergisi Sayı 8

kolaylıkla sağlanması için sulama
havuzu yapılır. Konutlarda mutfak
ya da tuvalet bulunmaz. Pişirme
işleri, müştemilat yanında ya da
bahçede yer alan ocak ve çevre-
sindeki alanda yapılır. Kışın şehir-
de tüketilecek kışlık ürünler yurt
içerisinde konut, müştemilat ve
tarla arasında oluşturulan bahçede
gerçekleştirilir. Tuvaletler, hijyenik
nedenlerle konut ve müştemilattan
uzakta dışarıda konumlanır.

Şekil 4. Karabağlar’da geleneksel
bir avlu ve asma çardak

Yurtlar, sosyal yaşamın varlığı ile
merkezi mekanların iç içe geçmiş
hiyerarşisini bize sunar. Odalar,
Şekil 4 tüm ailenin kullandığı ortak bir ya-
şam alanına açılır, sonra ortak bir
bahçeye bağlanır ve sonra tarımsal
zamanla gösterişli yazlık konutlara Karabağlar Yaylası’ndaki gelenek- araziye erişim ile mekanlar arasın-
dönüşmüştür. sel konutlar, geleneksel Muğla ko- daki ilişki devam eder. Her mekan,
nut planında olduğu gibi içe-dö- farklı bir işlev ve çeşitli derecelerde
Anadolu’ya baktığımızda gele- nük konut planına sahiptir(Aktüre, mahremiyet ortaya koyar. Böylece,
neksel kır evinin temel özelliği, 1993). Yola ya da irimlere yakın yurt; bireyin, mülkiyet sahibinin,
odaların bir araya gelişinde mah- olan konutların yola bakan cephe- burada yaşayan topluluğun mer-
remiyetin ön planda tutulmasıdır. si mahremiyet nedeniyle sağırdır. kezinde yer alır ve sosyal yaşamın
Odaların birbiriyle bağlantısı yok- Geleneksel Muğla evlerinin avlu- temelini oluşturur. Bu merkeziyet
tur ve odaların açıldığı diğer ek ları mahremiyeti sağlayan yüksek kavramı yurt ile başlar, Karabağlar
alanlar yaşam alanlarıdır. Bundan duvarlarla çevrili iken, Karabağ- Yaylası’nda kahveler ve mescitlerin
dolayı, odalar ‘hayat’ ya da ‘sofa’ lar Yaylası’nda bahçe ve sofanın etrafında oluşan mahalle benzeri
dediğimiz ortak yaşam alanlarına bulunduğu yer benzer nedenlerle (mevkii) sosyal ve mekânsal ya-
açılır(Küçükerman, 1985). Bu yapı kesik ve kabalıklarla çepeçevre sa- pılaşmaya doğru uzanır (Koca ve
biçimini, Karabağlar’da da gözlem- rılmıştır. İrimlerden ya da yoldan Barlas, 2014).
lemekteyiz. geçen biri, irimlerin yurtlardan
daha aşağıda olmasından ve yoğun Kaynaklar:
Mahremiyete ilişkin düzenlemeler ağaç ve çalı grubunun oluşturduğu
konut ve müştemilat yapıları (depo kesiklerden dolayı yurt içerisini Aktüre, S. (1993), 19. Yüzyılda Muğla, Te-
keli, İ. (ed.) Tarih İçinde Muğla, Orta Doğu
birimleri, ahır, ahıl vb.) arasında göremez. Teknik Üniversitesi (Ankara: Mimarlık Fa-
oluşturulan bahçede de görülmek- kültesi Yayınları), 34–104.
tedir. Bütün yapılar, tarımsal arazi- Yurt içerisinde konut ve tarla ara- Kuban, D. (1995), Türk Hayatlı Evi, (İstan-
den fazlasıyla yarar sağlayabilmek sında geçişi sağlayan bahçelerde, bul: Mısırlı Matbaacılık A.Ş.).
Koca, F. ve Barlas, M. A. (2014), Karabağlar
için arazinin bir köşesinde yer alır. çeşitli meyve ağaçları (nar, vişne, revisited: the making of community throu-
Binalar ve bahçedeki tüm yapısal ayva, elma ağaçları gibi), mev- gh the yurt, the masjid, the coffeehouse, and
elemanlar, yurtları çepeçevre sa- simlik çiçekler ve evin önünde the plane tree, Journal of Landscape Archi-
ran irimlerden geçen ziyaretçile- ‘bağ’ kültürünün kalıntısı olmazsa tecture, 9:1, 70-81.
Küçükerman, O. (1985), Turkish House: In
rin bakış alanı içine girmeyecek olmaz üzüm asma çardakları bu- Search of Spatial Identity, (İstanbul: Apa
ve mekânsal olarak içe dönük bir lunur (Şekil 4). Gündelik işlerin Ofset Press).
yerleşim planı oluşturacak şekilde görülmesinde ve sulamada kulla- Sözen, M. ve Eruzun, C. (1992), Anadolu’da
organize edilmiştir. Bu anlamda, nılan kuyu yine bahçede yer alır. Ev ve İnsan, (İstanbul: Creative Yayincılık
konut planları çok belirleyicidir. Çoğu yurtta, kuyudan sulamanın ve Dağıtım Ltd.).

18