Page 22 - Menteşe Dergisi Sayı 8

H. İLKER ALTINSOY
Araştırmacı - Yazar
MUĞLA HALK ÇALGILARI

Halk müziğimizin çalgıları, ses tı- Ulusay’ın halk çalgılarına ait tuttu- 9- Klarnet (Gırnata)
nılarıyla halkın duyuş, düşünüş ve ğu notlardır. Ayrıca Bodrum yöre- C-VURMALI ÇALGILARIMIZ:
hayallerini yansıtan, yoruma katkı- si halk çalgıları ve düğün eğlence 1- Davul
sı olan araçlardır. Muğla ilinde di- kültürüne ilişkin Öğretmen Yazar- 2- Def
ğer illerdeki gibi birçok halk çalgısı Müzisyen Mehmet Uslu’nun “Bod- 3- Dümbelek(desdümbek)
kullanılırken, tarih içersinde deği- rum Türküleri, Öyküleri, 4- Darbuka
şen, gelişen ve farklılaşan müzik Musikişinasları” adlı eserinin ön- 5- Parmak zilleri
çalgıları da görülmeye başlamıştır. sözünde belirttiği ve Ömer Kes- 6- Tahta kaşık
“ Muğla ilinde halk çalgılarıyla ilgi- kin’in aktardığı bilgilerdir. Burada: 7- Zilli maşa
li bilgilerin ilk kez yazılı aktarımını “….Bodrum muhabbetlerini mü- 8- Leğen (İligen-Dımıdan-Dığan)
Hafız Sabri Aksoy yapmıştır. Rauf zik, oyun, içki süsler, kadın ta- 9- Sini
Yekta Bey’e gönderdiği ve “Chan- mamlardı………. Efelik, mert- 10-Delbek
sons Popularies Turques” (Poüler lik,insanlık kokardı o günlerin Çalgılarımızın tarihçesiyle ilgili
Türk Halk Şarkıları)adlı eserin 2. havasında. Tüfekler tabancalar olarak şunları söylemek müm-
Fasikülüne yazılmış Mukaddime- atılsa da havaya, koca kavakların kündür: İlk çağ medeniyetleri yaylı
sinde (önsöz) düşülen; koca menengeçlerin altında sa- saz kullanmamışlardır. Yaylı saz
“………şurasını da münasebetle lıncak binenlerin keyfine diyecek Asya’dan Selçuklular vasıtasıyla
söyleyeyim ki, Muğla’da 1911 yı- yoktu. Yaşlı veya delikanlı erkekler Anadolu’ya, oradan da Avrupa’ya
lına kadar keman, kanun, vs. gibi cura çalarlar, geçmiştir. Yaylı sazlarımızın en es-
musiki aletlerinden hiç biri yoktu. A-TELLİ ÇALGILARIMIZ: kisi kopuzdur (yaylı kopuz). Iklığ
Anadolu’nun bir çok yerinde oldu- a- Telli-tezeneli Çalgılar adı verilen bir yaylı sazın geçen
ğu gibi Muğla’da kullanılan sazlar 1- Divan-Meydan sazı yüzyıla kadar doğu Türkleri
yukarıda değindiğim gibi; bağla- 2- Bağlama tarafından kullanıldığı söylen -
ma, cura, bazukutan ibaretti. Muğ- a-Üç telli bağlama mektedir. Sazın, yarım Hindistan
la’da nota bilen kimse olmadığı gibi b- Kopuz cevizinin kesik yüzüne gerilmiş bir
peşrev beste, saz semaisi gibi çeşitli c-Kısa sap bağlaması(çöğür) deri ve üst tarafına takılmış bir kol
usullere bağlı muhteşem parçaların d-Düz bağlama ile alt tarafına takılmış bir ayak-
ne olduklarını bilmezdik. Bununla 3- Cura tan ibaret olduğu bildiriliyor. Yaylı
beraber yerli sazların bazen tek ola- a-Tırnak curası kopuzun özel bir ismi olabileceği
rak bazen kaba ve düz ahenklerle b-Tambura curası araştırmacılarca kabul edilmekte-
takım halinde birleşerek memleket c- Bağlama curası dir.
havaları üzerinde yaptıkları fasıllar 4- Ud TELLİ ÇALGILARIMIZ
halkın ruhuna çok tesir ederdi. Bu 5- Cümbüş(dım dım)
sazları çok iyi çalanlar parmakla b- Telli-yaylı Çalgılar
gösterilirdi. Meselâ, Ejderhaların 1- Keman
Mehmet, Çardakların Mıstık, Hacı 2- Kabak kemane
Mehmet Ağazâde Galip Efendi gibi 3- Tırnak Kemençe
saz çalanlar Muğla’da pek meşhur 4- Gork Gabak (Anırgan Gabak)
idi. Bu yerli güfte ve besteleri ya bir B-NEFESLİ ÇALGILARIMIZ:
aşk macerası, ya bir üzüntülü olay 1-Zurna
üzerine genellikle de kız düğünle- 2-Çığırtma Meydan sazı: Telli çalgılar ailesinin
ri yapan, Çengi denilen, Muğlalı 3- Sipsi en büyüğüdür. Yanık bir sesi vardır.
kadınlar tarafından yakılır ve son- 4- Kaval Gayet sade çalınır. Tok ve mil inil-
ra halk arasına yayılırdı….” notu 5-Uyguncekli Düdük tili bir ses verilir. Yöremizde pek
önemli bir bilgi kaynağıdır. Bod- 6- Dilli Düdük kullanılmamaktadır.Galip Birgi-
rum yöresi halk çalgıları ve çalını- 7-Düdük (Çam- Kabak - Soğan li’nin 1930’lu yıllarda 14 telli mey-
şıyla ilgili yazılı kayıtlardan birisi Düdüğü) dan sazı kullandığı oğlu Yunus Bir-
de Sarı Cemal lakaplı Cemal Zihni 8- Ney gili tarafından aktarılmıştır. Genel

22