Page 46 - mentese_10

Mehtap BİRGİLİ

İnş.Müh. - Yazar YILDIZ TOZU

oca Nasrettin çocukluğumdan beri en etkilendiğim bir bölümünü su oluşturur. Her su molekülünde iki ha-
bilge kişilerdendir. “Fıkra” diye tanımlanan ve onun fif hidrojen atomu ve daha ağır olan bir oksijen atomu
Hadının anıldığı halk söylenceleri, yüzümde gülüm- bulunur. Atomlar aslında proton, nötron ve elektron
semeye neden olsa da ruhumda derin izler bırakmıştır. Gül- denen daha da küçük parçacıklardan oluşur. Protonlar
mecesinin egemen unsuru, ince ve iğneli sözlerde belirir. ve nötronlar da kuark adı verilen çok daha küçük par-
Olgu, olay, kişi ve kişilikler üzerindeki çelişik yapıyı; halkın çacıklardan meydana gelir. Bildiğimiz kadarıyla elekt-
anlayacağı dil ve üslupla kısa ve öz olarak anlatır. Bireyi iyi ronlar ve kuarklardan daha küçük parçacık yok. O halde,
tanır; toplumun aksak yönlerini çarpıcı biçimde ortaya ko- neden yıldız tozundan yapılmış olduğunuzu söyledim?
yar. Üstelik efsanevi bir kimlik değildir. Anadolu insanının İçinde yaşadığımız evren, 13 milyar yıl önce Büyük
kıvrak zekâsını hümanist bir görünümle sergiler. Manidar Patlama dediğimiz gerçekten de şiddetli bir patlamayla
latifelerinin odağına, çoğu zaman hak ve adaleti oturtur. başladı. Fakat o patlama sırasında, proton, nötron ve
Nükteleriyle insanı düşünmeye ve sorgulamaya yöneltir. elektronlardan sadece en hafif elementler meydana gel-
di. Vücudumuz için son derece önemli olan oksijen ve
Bu bağlamda, aklımda bir soru olarak kalan Nasrettin Hoca karbon gibi daha ağır elementlerin oluştuğu yer, sıcaklı-
fıkralarından birini sizinle paylaşmak isterim. Fıkra şöyle: ğın yüz milyonlarca dereceyi aştığı yıldızların merkezin-
Hoca’ya; “Yeni ay girince eskisini ne yaparlar?” diye sormuşlar. deki harlı fırınlardır. Peki, bu elementler vücudumuza
Hoca kısaca; “Kırpıp kırpıp yıldız yaparlar!” demiş. nasıl girdi? Dünyadaki maddelerin yapısına katılarak
vücudumuza girmelerinin tek yolu, bu yıldızlardan ba-
Yaşamım boyunca pek farkında olmasam da bilimsel açıdan zılarının çok uzun zaman önce patlayarak, çekirdek-
bu sorunun cevabını merak ettiğimi önüme çıkan bir kitabın lerindeki elementleri uzaya saçmış olmasıdır. Derken,
satırlarda fark ettim. O satırlar; 2012 yılı basımı “Küçük İnsan- yaklaşık dört buçuk milyar yıl önce galaksimizin bulun-
lardan Büyük Sorular (Hayli Mühim İnsanlardan Basit Cevap- duğu bölgede uzaydaki maddeler içe çökmeye başladı.
lar) / Big Questions From Little People” kitabında yer alıyor.
Güneş ve etrafındaki gezegenlerle birlikte güneş sis-
Kitabın fikri, editörün çocuğunun sorduğu basit sorulara dün- temi ve yeryüzünde yaşamı oluşturan bütün mad-
yanın sayılı uzmanlarının nasıl cevaplar bulacağına dair me- deler böyle oluştu. Sizin anlayacağınız şimdi vü-
rakla şekillenmiş. Gemma Elwin Harris’in derlediği NSPCC cudunuzu oluşturan atomların çoğu yıldızlarda
(Birleşik Krallık’taki önde gelen Çocuk Koruma Derneği) meydana gelmişti! Hatta sol elinizdeki atomlarla sağ
yararına çıkan bu kitap için; on ilkokulda çalışma yapılmış. elinizdeki atomlar farklı yıldızlardan gelmiş ola-
Yaşları dört ile on iki arasında değişen binlerce çocuktan, bilir. Siz gerçekten de yıldızların çocuklarısınız.”
yanıtını en fazla merak ettikleri soruları yazmaları istenmiş.
Çocuklar kendi elleriyle merak ettikleri soruları yazmış. İl- Hoca Nasrettin’in sözleriyle buluşan bu cevap yüzümde
ginç bulunan sorular, bilim adamlarınca cevaplanmış. O soru- hoş bir gülümsemeye dönüştü. Ve aklımın kıvrımların-
lardan biri de bizim Nasrettin Hoca fıkrasındakine benziyor. dan bu sözlerini çağrıştıran bir İrlanda çocuk şarkısı geçti.

Çocuklardan biri “BEN NEDEN YAPILDIM?” diye sormuş. Şarkının sözlerini şöyle;
Soruyu Parça Fizikçisi ve Evren Bilimci Profesör Lawrence
Krauss cevaplamış. Karanlıkta ışığın parlıyor.
Nereden geliyor, bilmiyorum.
Cevap ne mi dersiniz? Sıkı durun! Profesör Lawrence Krauss Çok yakındaymış gibi görünüyor, oysa o kadar uzak ki.
soruyu “Yıldız tozundan” diye cevaplamış. Bilmiyorum, adın ne?
Ne olursan ol; Parla, parla küçük yıldız!
Bizim Bilge Hocamızın cevabına olan benzerlik şaşırtıcı değil
mi? Doğrusu bu cevapla buluşmak beni çok heyecanlandırdı. Yıldız misali parlama tavsiyesinde bulunan ve ru-
Merakla bir bilim insanının “BEN NEDEN YAPILDIM?” soru- humu coşturan şarkının sözlerinin ardından Al-
suna verdiği cevabı merakla ve dikkatle okumaya koyuldum. bert Einstein’ın; “Gerçeğin ve güzelin peşinde
koşmak, öyle bir etkinlik alanıdır ki, hayat boyu
Profesör Lawrence Krauss’un yazdıkları şöyle; çocuk kalmamızı sağlar.” sözlerinin derinliğine daldım.
“Yıldız tozundan. Yani bir bakıma öyle. Vücudunuzda ve et-
rafınızda bulunan her şey atom adı verilen küçücük parça- Akıl almaz gibi görünse de bizler yıldız misa-
cıklardan meydana gelir. Atomlar bir araya gelerek element- li parlayan koskoca evrenin düşünen ve sorgula-
leri oluşturur. Hidrojen, oksijen ve karbon, vücudunuzdaki yan çocuklarıyız. Belki bu yüzden içimizdeki ço-
en önemli üç elementtir. Vücudunuzdaki hücrelerin büyük cuk için aydınlık ufukların özlemini çekiyoruz…

46 46