Page 33 - mentese_10

Paşa, Sadrazam Mütercim Rüştü sinde, ( bakanlar kurulu ) görüş ay- diyecek kadar yakın görünüyordu.
Paşa, Veliaht Murat Efendi’yi bilgi- rılıkları oluşur, görüşmeler devam Usul-i meşrutiyet ve meşverete da-
lendirir ve Şeyhülislam fetvası alı- ettirilemez. yanmayan bir hükümeti asla kabul
nır. Devlet şurası kararıyla Padişah Tanzimat, Islahat döneminin eko- edemeyeceğini söylüyordu.” 4
Abdülaziz’i tahtan indirirler. nomik ve sosyal başarısızlıkları ve Sıralı görüşmeler devam ederken,
V. Murat dönemine gelince; Mit- yönetimdeki siyasi istikrarsızlık, Mithat Paşa, 29 Ağustos 1876’da,
hat Paşa’nın bu dönemdeki anayasa keyfi baskı yönetimi, karşısında olu- Abdülmecit’in dördüncü kadını
çalışmaları kısa sürer. Mithat Paşa şan “ Jön Türkler,” Namık Kemal ve Presto Hanım’ın Nişantaşı’ndaki ko-
veliaht V. Murat’ın tahta çıkmadan Ziya Paşa’nın başı çektiği “Yeni Os- nağında Abdülhamit ile bir görüş-
önce, kendisine Meşrutiyet konu- manlıları” oluşturulan devrimci ve me daha yaptı. II. Abdülhamit, bu
sundaki düşüncelerini anlatır, padi- aydınlara karşı, sürdürülen sürgün görüşmede devlet idaresinde meş-
şah olmadan önce, halka açıklana- ve hapis cezaları zorlayıcı niteliklere rutiyet usulünü kabul ettiğini ifade
cak hattı hümayunda Meşrutiyetin dönmüştür. Buna rağmen, aydınlar- ederek, meşrutiyeti ilan edeceğine
ilanını konuşur. Ancak V. Murat dan gelen özgürlük ve hürriyet ta- söz verir. Hükümet ( Bakanlar Ku-
padişah olduktan sonra, Mithat Pa- lepleri giderek yükselmektedir. rulu ) işlerinde ilgili devlet adam-
şa’nın bu isteğine Sadrazam Rüştü Halbuki, İmparatorluğun son beş larının mutlaka görüş ve onayının
Paşa, Serasker Hüseyin Avni Paşa, padişah döneminde padişahların alacağını açıkladı. Bunun üzerine
Mabeyin başkâtibi Sadullah Bey tahttan indirilmesi, sık sık sad- Mithat Paşa, Abdülhamit’in salta-
karşı çıkarlar. Ortak görüş şudur. razamların değiştirilmesi, devlet nat ilanında halka duyurulan, Hattı
“Padişahımız milletimizin meclisle yönetimindeki sıkıntılar ve bütçe Hümayunda Kanun-ı Esasi üzerin-
temsil edilmelerini istemiyor, mille- kaynaklarının kullanımında kötü de ana hatlarıyla uzlaşmaya varılır.5
timiz bu konuya vakıf değil, ayrıca gidiş önlenemiyordu. Bu nedenle Anayasa taslağının hazırlanması
milletin terbiyesi de bu konuya el- İmparatorluğun olumsuz yönetimi için, Abdülhamit’in görüşü alına-
verişli değil, padişahımız bu konuya devleti çöküş durumuna getirmiş- rak, Mithat Paşa tarafından 28 ki-
karşıdır.” ti.3 Yeni tahta geçen sultan V. Murat şilik Anayasa Komisyonunun ku-
“Millet meclisi çok tehlikelidir. Aşı- sağlık durumunun bozulması nede- rulması kararlaştırılır. Komisyon
rı muhafazakâr Sadrazam Mütercim niyle üç ay sonra tahttan indirilir. üyeliği için Abdülaziz’in Kıbrıs’ta
Rüştü Paşa’nın ifadesiyle halk meş- Mithat Paşa üzerinde çalıştığı, Os- Magosa Kalesinde hapis tutuğu Na-
rutiyet idaresine ehil değildir. Halk manlı İmparatorluğu refah, huzur mık Kemal İstanbul’a getirilir. Şair
cahildir. Cahil halk, aldatmak sure- ve güce kavuşturacağına inandığı Ziya Paşa Maarif Müsteşarlığına
tiyle idare edilir. Bu ahaliye imtiyaz devlet yönetiminde meşrutiyet ve atanır. Anayasa taslağının komisyon
verilemez. Verdikçe ziyadesini ister. anayasal sisteme bağlı bir meclisle çalışmalarına başlanır. 6
Verilenle kanaat etmez. Halka imti- yönetiminin oluşturulması fikrin- Hazırlanan Kanuni Esaside Osman-
yaz verilmeye gelmez. Bu defa hal- den vazgeçmemişti. lı devletinde ilk defa uygulanacak
kın arkasından Avrupa devletlerin- Mithat Paşanın II. Abdülhamit dö- çok önemli hususlar yer almıştır:
den biri çıkar” şeklinde bir görüşte neminde yürüttüğü Kanuni Esasi Bunların başında seçilecek meclisin
ısrar ederler. (anayasa) çalışmalarına gelince; görevleri arasında; 1 devlet bütçesi-
Mithat Paşa’nın gayretlerine rağ- Vükela Meclisi (Bakanlar Kurulu nin tetkik ve kabul edilmesi, 2 vergi-
men, Padişah olan V. Murat’ın hattı ), Şurayı Devlet Başkanı olan Mit- lerin mecliste kabul edilen kanunla
hümayununda; meşrutiyet ve ana- hat Paşa’nın Veliaht Abdülhamid’le hazırlanması, 3 devlet harcamaları-
yasa konusuna yer verilmez. Mithat görüşerek, padişah olması halinde nın özel bir kanunla düzenlenmesi,
Paşa Kanuni Esasinin hazırlanıp Kanuni Esasi sisteminin ve meclisin 4 hazineden bütçe dışı para sarf edi-
ilan edilmesi ve millet meclisinin oluşturulması konusunda görüşle- lemeyeceği hükümlerine yer verilir.
kurulması fikrini Hariciye Nazırı rinin alınmasını kararlaştırır. Mit- 5 Ayrıca devlet gelir ve harcamala-
Reşit Paşa’ya, Devlet Nazırı Halil Şe- hat Paşa önce yalnız başına, sonra rı, kurulacak Divanı Muhasebat (
rif Bey’e, Servet Paşa’ya ve Ferik Sü- Sadrazam Rüştü Paşa ile birlikte, Sayıştay ) tarafından, kayıt altında
leyman Paşa’ya iletir. Onlar Mithat Veliaht Abdülhamid’i Maslak’ta bu- denetlenmesi kararlaştırılır. Bütün
Paşa’nın bu fikirlerini desteklerler. lunan çiftliğinde ziyaret edip, defa- bunlarla birlikte Osmanlı tarihinde
Bunun yanısıra Maarif Nazırı Cev- larca görüştü. Veliaht Abdülhamit ilk defa anayasal düzen içinde gelir
det Paşa, Adliye Nazırı Saffet Paşa ile yapılan görüşmelerde padişah ve gider bütçesi kayıt altına alınıyor-
ve Kazasker Seyfettin Efendi, 1839 olunca meşrutiyeti ilan edeceğini ve du. 7
Tanzimat Fermanı ve 1856 Islahat anayasal hükümet sistemini kabul Bu görüşmelerde Mithat Paşa’nın
Fermanına uygun bir anayasal siste- ettiğini bildirdi. hazırladığı Anayasa taslağı ve Hattı
min oluşturulmasında görüş birliği “ Abdülhamit bu görüşmelerde de- Hümayun ( halka yapılan yazılı du-
oluşturur. Ancak, hazırlanan Kanu- mokratik bir ruh sergiliyor ve Mit- yuru ) Padişaha takdim edilir. Mit-
ni Esasi üzerinde ve vükela mecli- hat Paşa’ya; “sen benim babamsın” hat Paşa’nın, kaleme aldığı Kanuni
3 Ord. Prof. Dr. Enver Ziya Karal Osmanlı Tarihi, TTK /7 Baskı 2011 C. VIII Sf. 212
4 Yrd. Doç. Dr. Yavuz ÖZGÜLDÜR, Dr. Serdar ÖZGÜLDÜR, “1876 Anayasası’nın Hazırlanmasında Mithat Paşa’nın Rolü ve Fonksiyonu”, OTAM
Dergisi, Cilt 5,Sayı-5, Sf.311-348, Ankara, 1994. https://dergipark.org.tr/otam/issue/11098/132629
5 Yrd. Doç. Dr. Yavuz ÖZGÜLDÜR, Dr. Serdar ÖZGÜLDÜR, “1876 Anayasası’nın Hazırlanmasında Mithat Paşa’nın Rolü ve Fonksiyonu”, OTAM
Dergisi, Cilt 5,Sayı-5, Sf.311-348, Ankara, 1994. https://dergipark.org.tr/otam/issue/11098/132629
6 Ş. Süreyya Aydemir, Makedonya’dan Ortaasya Enver Paşa Remzi kitapevi İst. 1972 Sf. 49
7 Ord. Prof. Dr. Enver Ziya Karal Osmanlı Tarihi, TTK /7 Baskı 2011 C. VIII Sf. 416