Page 34 - mentese_10

Esasi ve Hattı Hümayun Abdülha- nin konmaması halinde, Padişah II. cilere gelince, onlar da Osmanlı
mid’in hoşuna gitmez. Padişah, Abdülhamit’in Kanuni Esasiyi ilan devletinde saray nizamında sağla-
metinden önemli ve esaslı cümle- etmeyeceği ima ediliyordu. Bu ko- nan menfaat ve çıkarlarının yasal
leri çıkartır. Yerine “müphem” bazı nuda, sarayın yakın tutucu çevresi, sistemde yok olacağını biliyorlardı.
ifadeler ilave eder. Bazı terimlerle Mahmut Paşa, Cevdet Paşa, Ahmet Meşrutiyetin yasal düzenlemeleri,
birlikte Sadrazam yerine kullanı- Vefik Paşa Kanuni Esasiye bütünüy- sarayı ve yandaşlarını korkutmuştu.
lan “Başvekil” tabirini de kaldırır. le karşı olduklarını tekrarlıyorlardı. 4 Abdülhamit’in asıl endişesi; Mit-
Mithat Paşa’nın karşı tekliflerine Mithat Paşa ile birlikte, Kanuni Esa- hat Paşa’nın geçmişten gelen hürri-
rağmen, “meşveret” ( danışma, mü- si Komisyonunda olan, Namık Ke- yet ve özgürlük anlayışı ve devrimci
zakere ) sözcüğünü Kanuni Esaside mal, Ziya Paşa’nın görüşlerine kar- görüşlerinin Avrupa devletlerince
( anayasada ) yer almasını istemez. şın, 113. maddeye yer verilmemesi çok iyi bilinmesiydi. Bu görüşler
Buna rağmen kanunların yürütül- yönünde, İstanbul’un o günkü aydın sarayda ve saray yandaşlarınca ciddi
mesi, devletin bütçesinin hazırlan- çevresinde çok hararetli tartışmalar bir endişe kaynağı olmuştu. 5 Ayrıca
ması ve sarfına ilişkin çalışmalarda oldu. Tartışmaların genişlemesi so- sarayda müşavirler ve saltanat ya-
halkın itimadını kazanan bir Mecli- nucunda İngiliz diplomat Salisburg, kınları, Mithat Paşanın Cumhuriyet
si Umuminin kurulacağını vadeder. Babıali’ye gelerek “113. maddenin kurup başa geçeceği doğrultusunda
Mithat Paşa imparatorluğun var- mevcut olması halinde yapılan ka- gerçek dışı yalanlar uydurarak padi-
lığı için tek kurtuluş yolu olarak nunun bir hükmü olmayacağını şahı jurnal baskısında etkiliyorlardı.
Meşrutiyeti görüyordu. Devletin ifade etti”. Hâlbuki 1839’da Sultan II. Abdülhamit Mithat Paşa’yı sad-
iradesinin tek bir kişinin keyfine Abdülmecit tarafından yayınlanan razamlığa getirmişti. Fakat huzurlu
bırakılmasını dengeleri bozan temel Gülhane Hattı Hümayununda Os- değildi. Önce kısa sürede anayasa
unsurlardan biri olarak görüyordu. manlı Devletinde mahkeme kararı hazırlık çalışmalarına katılan, Na-
Meşruti monarşi bir yönetim oluş- olmaksızın hiçbir kimsenin şüphe mık Kemal’i Erzurum Vali Mu-
ması, Osmanlı İmparatorluğunun üzerine ve keyfi bir şekilde mahkûm avinliğine, Ziya Beyi Suriye Vali
Müslüman ve Hıristiyanlardan olu- edilip cezalandırılamayacağı şeklin- Muavinliğine sürgüne gönderme
şan tebaanın birlikte olması ülke de açık bir hüküm yer alıyordu. iradesini bildirdi. Bu durum Padi-
bütünlüğünü sağlayacak ve yaban- Mithat Paşa Kanuni Esasinin Na- şahın kendisinde gizli kalan niye-
cı devletlerin hıristiyanları himaye zırlar Meclisinde görüşülmesi ko- tini ortaya koyuyordu. Mithat Paşa
etmek anlamında, Osmanlı Devle- nusunda yalnız kalmıştı. Mithat Pa- Sadrazamdı; sarayda kendisine kar-
tinin iç işlerine karışmaları önleye- şanın 113. maddenin yer almasına şı yükselen öfke ve kızgınlığı hisse-
ceğini düşünüyordu. Aynı zamanda yeterli ölçüde karşı çıkmadığı doğ- diyordu. Çalışmalarında yaratılan
II. Abdülhamid, bir yandan kendisi- rultusunda, hürriyet ve meşrutiyet engelleri aşmaya çalışıyordu. Mithat
ni hürriyet arayan milletin tümüne taraftarları kendisine eleştiriler geti- Paşa durumun iyileştirilmesi an-
eşit bir duruma koyarak “Kanun-ı riliyorlardı. Oysa bir yandan Mithat lamında sarayda bekletilen işlerin
Esasiyi hemen ister, hazırlanması Paşa’nın görüşleri karşısında; saray- önünü açabilmek için, II. Abdül-
için emir verir konuma sokarak, da mabeyinle içli dışlı olan “muha- hamit’e yazılı bir talepte bulundu.
halk nezdinde iyi bir etki bırakmak fazakârlar, mürteciler, maliyeciler” Bu talepte meşrutiyet ve anayasal
istiyordu.” 8 tarafından Mithat Paşaya tehditkâr sistemin işlerliğine ilişkin görüşleri-
Mithat Paşa’nın hazırladığı Kanu- bir muhalefet sergileniyordu. ni bildiriyor ve yaklaşan Osmanlı –
ni Esasi ( anayasa ) üzerinde Yıl- Anayasal sisteme karşı çıkanların Rus savaşı için gerekli hazırlıkların
dız Sarayında çıkarcı bazı gurup- başında ; 1 Muhafazakârlar, yeni yapılmasını istiyordu. Buna karşılık
lar tarafından etkin bir biçimde meşrutiyet nizamında, yapılacak Mithat Paşa padişah tarafından gö-
muhalefet başlatılır. Saraya bağlı yasal düzenlemelerle menfaat ve çı- revden alındı.
padişahın müşavir ve Vükela He- karlarının kesileceğini biliyorlardı. Ne yazık ki II. Abdülhamit Padişah
yeti ( Bakanlar Kurulu ) ile çıkar Bunların bir kısmı sarayın verdiği, olunca, Kanuni Esasi ( Anayasa ),
çevreleri meşrutiyet karşısında, mevkilerini ve çıkarlarını kaybetme meşrutiyet, Temsili Meclis katılımı
padişahın saray kudretini ve mut- endişesi taşıyorlardı. 2 Mürteciler; ile yönetim sözlerini vermiş olması-
lakıyetten gelen egemenlik yetki- Mithat Paşanın devlet içinde İslam na rağmen, meclisin açılışından çok
lerinin devam etmesini istiyordu. ve Hıristiyan tebaayı eşit olarak gör- kısa zaman sonra meclisi kapattı.
Hazırlanan yeni anayasa tasarısının mesi hususundaki açıklamalarına Anayasayı rafa kaldırdı, İmparator-
113. maddesinde “ Padişahın ken- karşı, amansız düşmanlık yaratmış- luğu 33 yıl ağır istibdat ve jurnal
disinin sadakatinden şüphe ettiği lardı. Ayrıca kendilerince, Mithat baskısında yönetmeye devam etti.
kimselerin memleket dışına sürgü- Paşa’nın Hıristiyan ruhani liderleri II. Abdülhamit padişahlığının ilan
ne gönderilmesi” konusunda yetkili ve temsilcileriyle görüşmesi, küf- edildiğin açıklayan top seslerinden
olmasına dair bir madde konmasını far “Müslüman olmayanlar-kâfir” 43 gün sonra sarayın müşavirlerinin
istiyorlardı. Bu nedenle bu madde- olarak kabul ediliyordu. 3 Maliye- mütalaası alınarak; 5 Şubat 1877’de

8 Ord. Prof. Dr. Enver Ziya Karal Osmanlı Tarihi, TTK /7 Baskı 2011 C. VIII Sf. 216
9 Ord. Prof. Dr. Enver Ziya Karal Osmanlı Tarihi, TTK /7 Baskı 2011 C. VIII Sf. 11
10 Bülent Ecevit Mithat Paşa ve Türk Ekonomisinin Tarihsel Süreci Demokratik Sol Parti Yayınları Sf. 3

34 34